Doradztwo
Doradztwo
Ceny skupu
Kalkulacje opłacalności
Pogoda - AgroNews
Zainstaluj Flash Player aby zobaczyć pogodę.
Moto
Rozmowa
Targi, wystawy, szkolenia
Najnowsze wpisy na blogach
Jak uzyskać dobre mleko?
2012-02-03
Mleko jako pełnowartościowy produkt spożywczy i surowiec dla przetwórstwa mleczarskiego może być uzyskiwane tylko od zdrowej krowy, ze zdrowym wymieniem. Jakość mleka jest odzwierciedleniem stanu zdrowotnego gruczołu mlekowego, o ile zostaną zachowane higieniczne warunki doju i przechowywania.
Aby uzyskać mleko wysokiej jakości, należy spełnić szereg warunków, z których najważniejsze to:
- dobry stan zdrowotny krów, w tym zwłaszcza ich wymion,
- racjonalne żywienie krów pełnowartościowymi paszami,
- zapobieganie skażeniom i zanieczyszczeniom środowiskowym pasz, wody i powietrza,
- zapewnienie optymalnych zoohigienicznych warunków utrzymania krów,
- higieniczne pozyskiwanie mleka,
- zapewnienie warunków właściwego schładzania mleka bezpośrednio po doju i podczas jego przechowywania.
Ocenia się, że 30-40% pogłowia krów w kraju jest dotkniętych chorobami wymienia, które przynoszą miliardowe straty:
- zmniejszenie wydajności mlecznej o 10-30%,
- obniżenie zawartości tłuszczu, białka i cukrów w mleku, co dyskwalifikuje go jako surowiec dla przemysłu mleczarskiego,
- choroby, a nawet upadki cieląt karmionych mlekiem chorych krów,
- wysokie koszty leczenia,
- jedna z przyczyn brakowania krów.
Mastitis
Do zapalenia wymienia, czyli mastitis, dochodzi wtedy, gdy chorobotwórcze zarazki (bakterie, wirusy, grzyby) wnikną przez kanał strzykowy wymienia albo przez uszkodzoną skórę lub narząd rodny. Produkty powstające z przemiany materii tych zarazków i ich rozpadu działają drażniąco na delikatną tkankę gruczołową wymienia, powodując reakcję obronną organizmu, czyli stan zapalny.
Zapalenie wymienia może być bezobjawowe (podkliniczne), gdzie mleko nie wykazuje zewnętrznych zmian, ale w jego składzie takie zmiany już zachodzą (np. wzrasta poziom soli), albo kliniczne. O zapaleniu klinicznym ostrym świadczą zauważalne zmiany w wyglądzie mleka (staje się wodniste, wytrącają się z niego kłaczki), opuchnięte wymię, podwyższona temperatura ciała i zwiększone pragnienie krowy.
Zapalenie ostre może przejść w stan przewlekły. Przy każdej postaci zapalenia jady bakterii uszkadzają tkankę gruczołu mlekowego i obniżają produkcję mleka. W stanach zapalnych wymienia zmienia się również skład mleka: zwiększa się ilość składników pochodzących z krwi (leukocyty, erytrocyty, białka surowicy, sole mineralne) oraz składników syntetyzowanych w gruczole (tłuszczu, cukru mlekowego), rośnie również liczba komórek powstałych z rozpadu tkanki gruczołowej, kanalików gruczołowych i zatoki mlecznej.
Stan zapalny wymienia określa się na podstawie obecności w mleku tzw. komórek somatycznych, czyli komórek krwi i nabłonka (test Whiteside'a). Jeżeli w 1 ml mleka jest powyżej 500 tys. komórek somatycznych, istnieje podejrzenie, że krowa lub krowy w tym gospodarstwie są chore. Na podstawie wyników prób Whiteside'a lekarz weterynarii powinien podjąć kliniczne badanie wymienia i pobrać mleko do badań bakteriologicznych. Dopiero na podstawie tych wyników możliwe jest rozpoznanie i podjęcie odpowiedniego leczenia.
Jak zapobiegać mastitis?
W zapobieganiu chorobom wymienia szczególnie ważną rolę odgrywa prawidłowy udój oraz stosowanie środków myjąco-dezynfekujących. Do mycia i dezynfekcji strzyków każdorazowo powinien być stosowany środek dezynfekujący (np. Inkozan W, Mastycyd D). Mycie wymion przed dojem w roztworze tych płynów i kąpiel strzyków bezpośrednio po udoju zabezpiecza w 80% gruczoł mlekowy przed zakażeniem, do którego dochodzi najczęściej, kiedy przewód mlekowy jest otwarty.
Strzyki i podstawę wymienia myje się przed dojem 4% Inkozanem W (na 1 litr wody wlać 40 ml, czyli 2,5 łyżki stołowej preparatu) lub 10% roztworem Mastycydu D (na 1 litr wody wlać 100 ml, czyli 6 łyżek preparatu). Temperatura roztworu powinna mieć 40°C. Wymię najpierw myje się wodą do czysta, później czystą lnianą ściereczkę zanurza się w roztworze płynu dezynfekcyjnego i wyciśniętą przeciera podstawę wymienia, odwraca ściereczkę i odkaża strzyki.
Kąpiel poudojową wykonuje się bezpośrednio po doju, zanurzając strzyki np. w 33% roztworze Inkozanu W lub 10% roztworze Mastycydu D. Przygotowane roztwory mogą być przechowywane przez tydzień. Płyn dezynfekcyjny obmywający strzyk niszczy bakterie pozostałe na strzyku i nie dopuszcza do ich wtargnięcia przez uszkodzony naskórek. Kropla tego płynu zbierając się u ujścia kanału strzykowego krzepnie i zatyka w ten sposób kanał strzykowy, nie dopuszczając do wtargnięcia zarazków.
Żywienie krów
Następnym, bardzo ważnym warunkiem jest racjonalne żywienie krów paszami pełnoporcjowymi. W żywieniu nie tylko ilość paszy jest ważna, ale też jej wartość pokarmowa i jakość, która zapewnia wysoką wydajność i dobrą jakość mleka.
Racjonalne żywienie polega na dostarczeniu zwierzętom w codziennej dawce pokarmowej niezbędnych ilości białka, węglowodanów, tłuszczów oraz soli mineralnych i witamin, szczególnie zimą. Nieprzestrzeganie tych zasad powoduje, że nawet w dniach obfitości pasz w gospodarstwie (latem) zwierzęta są żywione niewłaściwie, a wiele składników wykorzystywanych jest w minimalnym stopniu, nie dając wysokiej produkcji. W Polsce około połowa pogłowia krów narażona jest na głód energetyczny, a objawy zaburzeń przemiany związków azotowych i mineralnych oraz podklinicznych zaburzeń żwacza występują w 30-40% stad. To masowe zachwianie równowagi metabolicznej krów jest wynikiem przede wszystkim takich błędów żywieniowych, jak niedobór suchej masy, energii i składników mineralnych w paszy oraz niedobór lub nadmiar białka i włókna w dawce.
Żywienie krów wpływa nie tylko na wydajność, ale także na skład mleka, a w szczególności na zawartość w nim tłuszczu. Podstawą do tworzenia tłuszczu w mleku jest ilość kwasu octowego w żwaczu. Aby uzyskać zawartość tłuszczu 4%, musi być w żwaczu wytworzone co najmniej trzy razy więcej kwasu octowego niż propionowego. Stosunek ten (3 : 1) można regulować poprzez zawartość włókna surowego i paszy objętościowej w dawce pokarmowej, a także przez zawartość skrobi i cukru. Zbyt duże jednorazowe dawki paszy treściwej (powyżej 3 kg) podwyższają udział kwasu propionowego w żwaczu i prowadzą do znacznego obniżenia zawartości tłuszczu w mleku.
Zbyt szybka zmiana paszy albo pasza zła lub nadpleśniała prowadzą często do zaburzeń w trawieniu i są przyczyną spadku zawartości składników pokarmowych w mleku.
Nadmiernie wysoka zawartość tłuszczu w mleku po wycieleniu jest oznaką zaburzeń w przemianie materii (acetonemii).
Aby uzyskać mleko wysokiej jakości, pasze i woda powinny odpowiadać następującym wymaganiom:
- pasza (a szczególnie kiszonki i okopowe) w żadnym przypadku nie może być nadgniła, sfermentowana lub zmarznięta,
- pasza nie powinna zawierać żadnych szkodliwych dla zdrowia krowy domieszek chemicznych (dotyczy karencji środków chemicznych),
- pasza nie może być zanieczyszczona ziemią (liście, korzenie okopowych) ani porażona grzybami lub bakteriami.
Przy skarmianiu kiszonek należy przestrzegać kilku podstawowych zasad:
- nie podawać kiszonek złej jakości (nadgniłych i spleśniałych),
- skarmiać kiszonki zawsze po zakończeniu doju,
- resztki usuwać ze żłobów,
- kiszonki nie przetrzymywać w oborze.
Woda do pojenia zwierząt powinna być czysta, ze studni odpowiadającej wymogom sanitarnym lub z rzeki, która nie jest zanieczyszczona ściekami. Trzeba pamiętać o tym, że bez czystej wody nie ma czystego mleka.
Pojenie krów w stałych zbiornikach wody stojącej i bajorach jest niedopuszczalne, gdyż stwarza zagrożenie dla zdrowia zwierząt, a także może być przyczyną zainfekowania mleka drobnoustrojami. Nie może to być woda nieświeża, a więc pozostała z poprzedniego pojenia, z płukania naczyń dojarskich, stojąca w zbiorniku przeciwpożarowym lub w beczce na deszczówkę. W wodzie takiej rozwijają się liczne drobnoustroje oraz powstają związki chemiczne szkodliwe dla zdrowia i psujące jakość higieniczną i przerobową mleka. Najlepiej, gdy obora jest wyposażona w samoczynne poidła.
Warunki zoohigieniczne
W ciemnej, zimnej, wilgotnej i bez dobrej wentylacji oborze szybko rozwijają się wszelkiego rodzaju bakterie chorobotwórcze, które powodują zakażenie mleka zarówno podczas doju, jak i po jego zakończeniu. Dlatego dla uzyskania mleka wysokiej jakości należy pamiętać o następujących zasadach:
- Obora i pomieszczenia towarzyszące powinny być stale utrzymywane w czystości i często wietrzone. Niezbędne jest okresowe bielenie ścian oraz dezynfekcja i deratyzacja pomieszczeń.
- Na jedną krowę powinno przypadać 20-30 m3 powietrza i 6-7 m2 powierzchni użytkowej. Krowa w ciągu godziny wydala 100-120 litrów dwutlenku węgla, dlatego powietrze w oborze powinno być wymienione trzykrotnie w ciągu godziny. W oborze należy unikać przeciągów. Prawidłowe wietrzenie pomieszczenia wpływa na wzrost produkcji mleka o około 1,3 litra dziennie od sztuki.
- Bydło wykazuje wyższą tolerancję na niskie temperatury otoczenia niż na wysokie. W okresie zimowym łatwiej jest utrzymać optymalne warunki termiczne w oborach niż w okresie letnim. Górną granicą krytyczną temperatury powietrza dla bydła dorosłego jest 20°C. Optymalna temperatura dla krów w oborze wynosi 8-16°C, minimum 6°C, dla cieląt od 12 do 16°C.
- Utrzymywać krowy w czystości, pielęgnować racice (jesienią i wiosną odpowiednio je obcinać i formować).
Higiena sprzętu udojowego
Obok higienicznego doju bardzo ważne jest zachowanie higieny sprzętu udojowego, naczyń i urządzeń do przechowywania mleka. Po każdorazowym użyciu naczyń należy:
- opłukać je czystą zimną wodą,
- wyszorować szczoteczką w ciepłej wodzie z dodatkiem środków myjących,
- dobrze wypłukać i powiesić do góry dnem w przewiewnym i suchym miejscu,
- przed następnym dojem opłukać gorącą wodą.
Aparatura do doju mechanicznego po każdorazowym użyciu powinna być dokładnie umyta i zdezynfekowana.
Źródło: Jan Bąkowski, Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Oddział w Przysieku, www.kpodr.pl, fot. sxc.hu
powrót
Podyskutuj na forum Wydrukuj Do góry strony
Twój komentarz
Twój komentarz zostanie wyemitowany po zatwierdzeniu jego treści przez moderatora.
Redakcja nie odpowiada za treść komentarzy.
Komentarze
W tej chwili brak komentarzy
| Mapa serwisu: | |||||
| TELEWIZJA | Produkcja rolna | Środki produkcji | Przetwórstwo | AGROinfo | AGROBIZNES | W SIECI | O nas | Temat miesiąca | gazeta |